Soygür, Arif HaldunAkçakaya, Özge2026-04-212026-04-212026https://hdl.handle.net/123456789/9014https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=KOgdn9H3uVnWeb15j2W4hym6b5kQBxYfFPR9xTYVFFkIbq_knOXyluxy0uqWujTSBu araştırmanın amacı, erkek ticari pilotlarda özyeterlilik ve bireysel kültürel değerlerin, doğal karar verme eğilimleri ile algılanan stres düzeyi üzerindeki etkilerini incelemektir. Araştırma, ilişkisel tarama modelinde tasarlanmış nicel bir çalışmadır. Araştırmanın örneklemini, Türkiye'de aktif olarak görev yapan ve uygun örnekleme yöntemiyle ulaşılan 309 erkek ticari pilot oluşturmaktadır. Araştırma verileri; Sosyodemografik Bilgi Formu, Doğal Karar Verme Ölçeği, Bireysel Kültür Değerleri Ölçeği (CVSCALE), Genel Özyeterlilik Ölçeği ve Algılanan Stres Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 28.0 ve LISREL 8.80 paket programları aracılığıyla analiz edilmiştir. Analiz sürecinde, Doğal Karar Verme Ölçeği'nin yapı geçerliğini sınamak amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla Pearson korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Değişkenlerin yordayıcı etkilerini belirlemek amacıyla basit doğrusal regresyon ve hiyerarşik regresyon analizleri yapılmıştır. Araştırma değişkenlerinin sosyodemografik özelliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek için bağımsız örneklemler (bağlantısız) t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmış; ANOVA sonrasında anlamlı farklılıkların hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla Scheffe ve Games-Howell çoklu karşılaştırma testleri uygulanmıştır. Araştırma bulgularına göre, özyeterlilik ile algılanan stres arasında negatif yönde; özyeterlilik ile doğal karar verme düzeyi arasında ise pozitif yönde anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir. Bireysel kültürel değerlerin, pilotların doğal karar verme eğilimleri ve algılanan stres düzeyleri üzerinde anlamlı etkiler gösterdiği saptanmıştır. Regresyon analizleri sonucunda, özyeterlilik ve bireysel kültürel değerlerin hem doğal karar verme düzeyini hem de algılanan stres düzeyini anlamlı biçimde yordadığı görülmüştür. Ayrıca pilotların yaş, görev pozisyonu, uçuş tecrübesi ve bazı sosyodemografik özelliklerine göre özyeterlilik, algılanan stres ve karar verme düzeylerinde anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, ticari pilotlarda karar verme süreçlerinin yalnızca prosedürel yapılarla değil; bireysel psikolojik kaynaklar ve kültürel değer yönelimleriyle birlikte ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçlarının, havacılık psikolojisi ve insan faktörleri araştırmalarına katkı sağlamasının yanı sıra, pilot seçimi, eğitim süreçleri, CRM uygulamaları ve stres yönetimine yönelik prosedürlerin geliştirilmesi açısından da uygulamaya dönük çıkarımlar sunduğu değerlendirilmektedir.The aim of this study is to examine the effects of self-efficacy and individual cultural values on naturalistic decision-making tendencies and perceived stress levels among male commercial pilots. This research was designed as a quantitative study using a relational survey model. The sample of the study consists of 309 male commercial pilots who are actively working in Türkiye and were reached through convenience sampling. Research data were collected using the Sociodemographic Information Form, the Naturalistic Decision-Making Scale, the Individual Cultural Values Scale (CVSCALE), the General Self-Efficacy Scale, and the Perceived Stress Scale. The obtained data were analyzed using SPSS 28.0 and LISREL 8.80 software packages. During the analysis process, Confirmatory Factor Analysis (CFA) was conducted to examine the construct validity of the Naturalistic Decision-Making Scale. Pearson correlation analysis was performed to investigate the relationships among the variables. Simple linear regression and hierarchical regression analyses were carried out to determine the predictive effects of the variables. Independent samples t-test and one-way analysis of variance (ANOVA) were used to examine whether the research variables differed according to sociodemographic characteristics; following ANOVA, Scheffe and Games–Howell post-hoc multiple comparison tests were applied to identify which groups differed significantly. According to the findings of the study, a significant negative relationship was found between self-efficacy and perceived stress, while a significant positive relationship was found between self-efficacy and naturalistic decision-making. Individual cultural values were found to have significant effects on pilots' naturalistic decision-making tendencies and perceived stress levels. The results of the regression analyses showed that self-efficacy and individual cultural values significantly predicted both naturalistic decision-making and perceived stress levels. In addition, significant differences were found in self-efficacy, perceived stress, and decision-making levels according to pilots' age, duty position, flight experience, and certain sociodemographic characteristics. The findings indicate that decision-making processes in commercial pilots should be considered not only in terms of procedural structures but also together with individual psychological resources and cultural value orientations. In addition to contributing to aviation psychology and human factors research, the results of the study are considered to provide practical implications for the development of procedures related to pilot selection, training processes, CRM applications, and stress management.trCivil AviationSivil HavacılıkPsychologyPsikolojiMaster Thesis