Soygür, Arif HaldunYurdalan, Fatih2026-04-212026-04-212026https://hdl.handle.net/123456789/9102https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=5T1_CZ5-UGb9QCmoURec4EqEJbAmGFycR3Mskgyoe_UaZOgX3U-8kHkbNL7UNQhSBu araştırmanın amacı, şizofreni tanısı konulan bireylerde bilişsel yeti düzeyi ve içselleştirilmiş damgalanmanın prososyal davranışlar üzerindeki yordayıcı etkilerini incelemektir. Ayrıca içselleştirilmiş damgalanma ve bilişsel yeti yitimi düzeylerine göre sınıflandırılmış şizofreni tanılı bireylerin prososyal davranışlarının, klinik olmayan bir örneklem grubuyla karşılaştırılması hedeflenmiştir. Araştırma, ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu 200 şizofreni tanılı birey ile klinik olmayan gruptan rastgele seçilen 200 katılımcı olmak üzere toplam 400 kişi oluşturmaktadır. Veriler, sosyodemografik bilgi formu, Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği, Şizofrenide Bilişsel Değerlendirme Ölçeği ve Prososyallik Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde bağımsız örneklemler t testi, tek yönlü varyans analizi, Pearson korelasyon analizi, basit doğrusal ve hiyerarşik regresyon analizleri kullanılmıştır. İçselleştirilmiş damgalanma düzeyine göre yapılan karşılaştırmalarda, klinik olmayan örneklemin özellikle yüksek düzeyde damgalanma gösteren şizofreni tanılı bireylere kıyasla prososyallik toplam puanı ile yardım etme, hayırseverlik ve özgecilik alt boyutlarında daha yüksek puanlar aldığı; affetme alt boyutunda ise anlamlı bir farklılık bulunmadığı belirlenmiştir. Klinik olmayan örneklem ile düşük düzeyde damgalanma gösteren klinik grup arasında yardım etme, bağışlama ve affetme boyutlarında anlamlı bir fark saptanmamış; buna karşın klinik olmayan örneklemin hayırseverlik ve özgecilik puan ortalamalarının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Düşük ve yüksek damgalanma düzeyi gösteren şizofreni tanılı bireyler karşılaştırıldığında, düşük damgalanma düzeyinin daha yüksek prososyal davranışlarla ilişkili olduğu saptanmıştır. Bilişsel bozulma düzeylerine göre yapılan karşılaştırmalar, klinik olmayan örneklemin her iki klinik gruba kıyasla prososyallik toplam puanı ile hayırseverlik ve özgecilik alt boyutlarında daha yüksek puanlara sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca, düşük bilişsel bozulma gösteren şizofreni tanılı bireylerin, yüksek bilişsel bozulma olanlara kıyasla prososyallik toplam puanı ile yardım etme ve bağışlama alt boyutlarında daha yüksek ortalamalara sahip olduğu belirlenmiştir. Korelasyon analizleri sonucunda, içselleştirilmiş damgalanma ve bilişsel bozulma ile prososyal davranışlar arasında negatif yönlü ve anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Regresyon analizi sonuçlarına göre ise şizofreni tanısının prososyal davranışları negatif yönde yordadığı belirlenmiştir. Klinik grupta içselleştirilmiş damgalanmanın, bilişsel bozulmanın (görüşmeci formu) ve düşük eğitim düzeyinin prososyal davranışları negatif yönde yordadığı tespit edilmiştir. Araştırma bulguları, şizofrenide bilişsel bozulmanın yıkıcı etkileri ve içselleştirilmiş damgalamaya ilişkin psikososyal yaklaşımlar çerçevesinde tartışılmıştır.The purpose of this study is to examine the predictive effects of cognitive ability level and internalized stigma on prosocial behaviors in individuals diagnosed with schizophrenia. In addition, it was aimed to compare the prosocial behaviors of individuals diagnosed with schizophrenia, classified according to the levels of internalized stigma and cognitive impairment, with a non-clinical sample group. The research was conducted using the relational screening model. The study group consists of a total of 400 people, including 200 individuals diagnosed with schizophrenia and 200 randomly selected participants from the non-clinical group. Data were collected through a sociodemographic information form, Internalized Stigma in Mental Illness Scale, Cognitive Assessment Scale in Schizophrenia and Prosociality Scale. Independent samples t test, one-way analysis of variance, Pearson correlation analysis, simple linear and hierarchical regression analyzes were used to analyze the data. Comparisons based on levels of internalized stigma indicated that the non-clinical sample obtained higher scores on the total prosociality score as well as on the helping, benevolence, and altruism subscales compared to individuals diagnosed with schizophrenia who exhibited high levels of stigma; no significant difference was found in the forgiveness subscale. No significant differences were observed between the non-clinical sample and the clinical group with low levels of stigma in the helping, donating, and forgiveness dimensions; however, the non-clinical sample demonstrated higher mean scores in benevolence and altruism. When individuals with schizophrenia exhibiting low versus high levels of stigma were compared, lower levels of stigma were found to be associated with higher prosocial behaviors. Comparisons based on levels of cognitive impairment revealed that the non-clinical sample had higher scores on the total prosociality measure and on the benevolence and altruism subscales compared to both clinical groups. In addition, individuals with schizophrenia who exhibited low cognitive impairment had higher mean scores on the total prosociality score as well as on the helping and donating subscales compared to those with high cognitive impairment. Correlation analyses revealed significant negative relationships between internalized stigma and cognitive impairment and prosocial behaviors. According to the results of the regression analyses, a diagnosis of schizophrenia negatively predicted prosocial behaviors. Within the clinical group, internalized stigma, cognitive impairment (interviewer-rated), and lower educational level were found to be negative predictors of prosocial behaviors. The research findings were discussed within the framework of the detrimental effects of cognitive impairment in schizophrenia and psychosocial approaches to internalized stigma.trPsychologyPsikolojiDoctoral Thesis