Kentsel Bellek Bağlamında Kültür Rotalarının Oluşturulması: İstanbul Beyoğlu Örneği

Abstract

Bu çalışma, 1860–1960 yılları arasında Beyoğlu'nda şekillenen mimari yapıların, edebiyat, opera, tiyatro ve sinema ile kurduğu çok katmanlı ilişkileri kültürel rota temelli bir yaklaşımla incelemektedir. Sefaret sarayları, sinema ve tiyatro salonları, pasajlar, oteller ve müzeler; yalnızca mimari üsluplarıyla değil, aynı zamanda edebî ve görsel anlatılardaki temsilleriyle değerlendirilmiştir. Sanat ve tasarım alanlarının ortak kavramsal zemininde şekillenen bu yaklaşım, tasarım, mekân, kimlik, bellek ve aidiyet gibi kavramlar üzerinden kültürel belleğin mekânsal boyutlarını ele almaktadır. Araştırmada, ICOMOS'un 2008 tarihli Kültürel Rota Kartası'nda belirtilen ölçütler esas alınmış; haritalar ve yapı fişleriyle desteklenen analizler doğrultusunda üç kültürel rota önerisi geliştirilmiştir: Edebiyat Rotası, Opera/Tiyatro/Sinema Rotası ve Pasajlar Rotası. Bu rotalar, kültürel ifadenin fiziksel mekânla kurduğu temsili ilişki temelinde kurgulanmıştır. Sayısal arayüzde ArtGIS altyapısıyla geliştirilen kültürel rota haritası, kullanıcıların seçilen dönem ve yapı türlerine göre mekânlar arası etkileşimli deneyim yaşamasını sağlamaktadır. Sonuç olarak çalışma, geçmişten günümüze uzanan çok katmanlı kentsel hafızayı görünür kılmakta ve kültürel sürekliliğin dijital ortamda yeniden yorumlanmasına katkı sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Beyoğlu Mimarisi, Edebiyat, Kentsel Bellek, Kültür Rotaları, Opera-Tiyatro, Sinema.

This study examines the multilayered relationships between literature, opera, theater, and cinema established by architectural structures shaped in Beyoğlu between 1860 and 1960, using a cultural route-based approach. Embassy palaces, cinemas and theater halls, arcades, hotels, and museums are evaluated not only for their architectural styles but also for their representations in literary and visual narratives. This approach, shaped by the shared conceptual foundation of art and design, addresses the spatial dimensions of cultural memory through concepts such as design, space, identity, memory, and belonging. The research was based on the criteria specified in ICOMOS's 2008 Cultural Route Card. Based on analyses supported by maps and building maps, three cultural route proposals were developed: the Literature Route, the Opera/Theater/Cinema Route, and the Arcades Route. These routes are designed based on the representational relationship between cultural expression and physical space. The cultural route map, developed using the ArtGIS infrastructure in the digital interface, allows users to engage in interactive experiences across spaces based on selected periods and building types. Ultimately, the study makes visible the multilayered urban memory extending from the past to the present and contributes to the reinterpretation of cultural continuity in the digital environment. Keywords: Beyoğlu architecture, cinema. cultural routes, literature, opera-theater, urban memory.