Türkiye'de İntiharı Anlamak: Gelir, İşsizlik, Tüketici Kredisi, Hayat Pahalılığı ve Sağlık Harcamalarının Rolü

Abstract

Sağlıklı ve tatmin edici bir yaşam, bireylerin toplumda etkili ve üretken bir şekilde yer alabilmeleri için gereklidir. Bu koşulların olmaması, ruh sağlığı sorunlarına yatkınlığı artırabilmektedir ve ciddi durumlarda intihar davranışına yol açabilmektedir. İntihar, sadece bireysel acıyı değil, aynı zamanda daha geniş sosyoekonomik zorlukları da yansıtan karmaşık ve acil bir sosyal sorundur. Ekonomik zorluklar, sosyal izolasyon veya karşılanmamış temel ihtiyaçlar yaşayan bireyler intihar riski altındadır ve bu da kapsamlı bir halk sağlığı müdahalesinin gerekliliğini vurgulamaktadır. Etkili önleme stratejileri geliştirebilmek ve güçlü sosyal politikalar oluşturabilmek için, bu süreçleri tetikleyen temel faktörlerin anlaşılması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, ARDL sınır testi yaklaşımını kullanarak, 1993-2023 dönemi için Türkiye'de intihar ile çeşitli sosyoekonomik faktörler (gelir, işsizlik, tüketici kredileri, hayat pahalılığı ve sağlık harcamaları) arasındaki ilişkiyi araştırmayı amaçlamaktadır. Eşbütünleşme testine göre, değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Uzun dönem katsayıları, gelir ve sağlık harcamalarındaki artışların intihar vakalarını azalttığını, tüketici kredilerindeki artışların ise intihar vakalarını artırdığını göstermektedir. Hata düzeltme teriminin katsayısı beklentilerle uyumlu olarak negatif ve istatistiksel olarak anlamlıdır. Ayrıca, sonuçlar FMOLS yöntemi kullanılarak test edilmiş ve ARDL modeline benzer şekilde, gelir ile bağımlı değişken arasında negatif bir ilişki ve tüketici kredileri ile bağımlı değişken arasında pozitif bir ilişki olduğu bulunmuştur. Nedensellik ilişkisi Toda-Yamamoto testi ile incelenmiştir. Bu testten elde edilen bulgular, kişi başına GSYİH ve tüketici kredilerinin intiharın Granger nedenleri olduğunu göstermektedir.