Total Kalça Protezi Olan Hastalarda Kinezyofobi Düzeyinin Öz Bakım Gücüne Etkisi

Abstract

Bu araştırma, total kalça protezi ameliyatı geçiren bireylerde kinezyofobi (hareket korkusu) düzeyinin öz bakım gücü üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Total kalça protezi, özellikle yaşlı ve dejeneratif eklem hastalığı olan bireylerin yaşam kalitesini artırmak için uygulanan etkili bir cerrahi yöntemdir. Ancak ameliyat sonrası dönemde sadece fiziksel değil, psikososyal ve duygusal faktörler de hastaların iyileşme sürecini etkilemektedir. Bu çalışmada, kinezyofobinin öz bakım gücünü sınırlandırarak hastaların rehabilitasyon süreçlerine katılımını olumsuz yönde etkileyebileceği varsayılmıştır. Araştırma kesitsel tiptedir. Bununla beraber verilerin sayısal olarak toplanıp analiz edileceği için kantitatif ve iki kavram arasındaki ilişki analiz edildiğinden ilişkisel bir araştırmadır. Araştırma bulgularına göre hastaların öz bakım gücü orta-yüksek düzeyde bulunmuştur (Ort.=90,44±20,6), ancak katılımcıların büyük çoğunluğu yüksek düzeyde kinezyofobiye sahiptir (Ort.=46,55±6,8). Yapılan basit doğrusal regresyon analizinde, kinezyofobi puanındaki her bir birimlik artışın, öz bakım gücünde ortalama 1,19 birimlik azalma ile ilişkili olduğu belirlenmiş ve modelin açıklayıcılığı %15,4 olarak hesaplanmıştır. Bu bulgu, kinezyofobinin öz bakım davranışları üzerinde anlamlı ve negatif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca çalışmada öz bakım gücü ve kinezyofobi düzeyleri ile demografik, fizyolojik ve sosyoekonomik değişkenler arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Öz bakım gücü; yaş, vücut ağırlığı, beden kitle indeksi, eğitim düzeyi, konut tipi ve kronik hastalık varlığı gibi birçok değişkenden anlamlı şekilde etkilenmiştir. Benzer biçimde, kinezyofobi düzeyi de eğitim durumu, meslek, konut yapısı, ağrı düzeyi ve uyku süresi gibi faktörlerle anlamlı ilişkiler göstermiştir. Araştırma sonuçları, kinezyofobinin bireyin fiziksel hareketliliğini sınırlayarak kas gücü, denge ve fonksiyonel bağımsızlık üzerinde olumsuz etkilere yol açabileceğini ve bunun öz bakım yeterliliğini düşürebileceğini ortaya koymuştur. Bu çalışmanın sonuçları doğrultusunda, total kalça protezi ameliyatı geçiren bireylerde öz bakım gücünü artırmak ve kinezyofobi düzeyini azaltmak amacıyla fiziksel rehabilitasyonun yanı sıra psikososyal destek unsurlarının da iç içe geçtiği bütüncül ve multidisipliner müdahalelere ihtiyaç duyulduğu ortaya konmuştur. Özellikle hareket korkusunu azaltmaya yönelik erken tanılama, psikolojik destek ve yapılandırılmış hasta eğitimi programları, bireylerin günlük yaşam aktivitelerine katılımını artırmada kritik rol oynamaktadır. Anahtar Kelimeler: Kinezyofobi, Öz bakım gücü, Total kalça protezi, Rehabilitasyon, Psikososyal destekThis study aims to examine the effect of kinesiophobia (fear of movement) on self- care ability in individuals who have undergone total hip replacement surgery. Total hip arthroplasty is an effective surgical method, particularly used to improve the quality of life in elderly individuals with degenerative joint diseases. However, in the postoperative period, not only physical but also psychosocial and emotional factors affect the recovery process of patients. In this study, it was hypothesized that kinesiophobia could limit self-care ability and negatively influence patients' participation in rehabilitation processes. The research is cross- sectional in design. Since the data were collected and analyzed quantitatively and the relationship between two variables was investigated, the study is also correlational in nature. According to the research findings, the self-care ability of the patients was found to be at a moderate-to-high level (Mean=90.44±20.6), while the majority of the participants had high levels of kinesiophobia (Mean=46.55±6.8). In the simple linear regression analysis, it was determined that each one-point increase in the kinesiophobia score was associated with an average decrease of 1.19 points in self-care ability, and the model's explanatory power was calculated as 15.4%. This finding shows that kinesiophobia has a significant and negative impact on self-care behaviors. Additionally, the relationships between self-care ability and kinesiophobia levels and various demographic, physiological, and socioeconomic variables were analyzed. Self-care ability was significantly affected by variables such as age, body weight, body mass index, education level, type of housing, and presence of chronic illness. Similarly, the level of kinesiophobia showed significant relationships with education level, occupation, housing type, pain level, and sleep duration. The results of the study revealed that kinesiophobia may limit physical mobility, negatively impact muscle strength, balance, and functional independence, and thus reduce self-care competency. Based on these findings, it was concluded that in order to enhance self-care ability and reduce the level of kinesiophobia in individuals undergoing total hip arthroplasty, there is a need for comprehensive and multidisciplinary interventions that integrate psychosocial support into physical rehabilitation. Especially early diagnosis, psychological support, and structured patient education programs aimed at reducing fear of movement play a critical role in improving participation in daily living activities. Keywords: Kinesiophobia, Self-care ability, Total hip replacement, Rehabilitation, Psychosocial support