Türkiye'de Geçici Koruma Kapsamındakilere Yönelik Sağlık Organizasyonunun ve Göçmen Sağlığı Merkezlerinin Değerlendirilmesi

Abstract

Türkiye'de göçmen nüfusun çoğunluğunu Geçici Koruma altına alınan Suriyeliler (GKAS) oluşturmaktadır. 2013 sonrası nüfusa kayda değer sayıda GKAS eklenmesi ile sağlık örgütlenmesinde ve hizmet sunumunda çeşitli düzenlemeler yapılması gereklilik haline gelmiştir. Göçmen sağlığı merkezleri (GSM), dil bariyerini aşmak, aile sağlığı merkezleri ve hastaneler gibi diğer sağlık birimlerindeki iş yükünü azaltmak amacıyla aktive edilmiştir. Türkiye'de GSM'lerde Suriyeli sağlık personeli de istihdam edilmiştir. Sağlık çalışanlarının bilgi, yaklaşım ve davranışları sağlık hizmet sunumunda önem arz eder. Türkiye'de göçmenlerin sağlık hizmetleri ile ilgili davranışları ve sağlık hizmeti alma konusunda tereddütleri ile ilgili çalışmalar bulunmakla beraber sağlık organizasyonunu inceleyen ve sağlık hizmet sunucularının görüşlerini de değerlendiren yeni çalışmalara ihtiyaç vardır. GKAS'nin ne tür sağlık sorunları olduğu, mevcut sağlık hizmetlerinden nasıl yararlandığı, sağlık sorunlarına sistem içinde çözüm bulma durumları ve yollarının ne olduğu gibi sorular ve ülkenin sağlık organizasyonunda ne gibi ihtiyaçlar olduğu hizmetlerin değerlendirilmesi için yanıtlanması gereken sorulardır. Bu araştırmanın amacı göçmenlerin sağlık hizmetine erişim ve kullanım süreçlerini, bazı temel sağlık göstergeleri açısından sağlık durumlarını hem resmi kayıtlardan hem kendilerinden alınacak bilgiler ile değerlendirmek, mevcut sağlık organizasyonunu ve göçmen sağlığı merkezlerini yönetim bilim açısından irdelemektir. GKAS'nin en çok ikamet ettiği il olan İstanbul, diğer illere kıyasla daha yüksek sayıda göçmen sağlığı merkezi ve Suriyeli sağlık çalışanı olması nedeniyle temsil gücü yüksek bir ildir. Nicel kısımda İstanbul'da kayıtlı geçici korunanlara dair İl Sağlık Müdürlüğü ve İl Göç İdaresine ait veriler değerlendirilmiştir. 2015-2023 yılları İstanbul'da kayıtlı GKAS'nin demografik bilgileri, sağlık verilerinde 2015-2021 yıllarına ait kamu sağlık tesislerinde sunulan bazı hizmetler ve tüm göçmen sağlığı merkezleri/yabancı uyruklular polikliniklerine ait veriler kullanılmıştır. Araştırmanın nitel bölümü İstanbul'da İl/İlçe Sağlık Müdürlükleri ile Güçlendirilmiş Göçmen Sağlığı Merkezleri ve Göçmen Sağlığı Merkezlerinde gerçekleştirilmiştir. İstanbul'da GKAS'ye yönelik sunulan sağlık hizmetlerine dair yönetici, sağlık hizmeti sunan ve sağlık hizmetinden yararlananlar ile derinlemesine bireysel ve odak grup görüşmeleri yapılmıştır. Göçmenlerin sağlık hizmetine erişim ve kullanım süreçleri ile Göçmen Sağlığı merkezlerinin erişilebilirliği, hizmet kapasitesi, kabul edilebilir yöntemler kullanılıp kullanılmadığı değerlendirilmiştir. Araştırmada İstanbul'da kayıtlı GKAS sayısına göre fiziksel özellikleri aile sağlığı merkezleri standardına göre planlanan göçmen sağlığı merkezlerinin aktivasyon sürecinin 2018 yılında tamamlandığı saptanmıştır. • GSM'lerde istihdam edilen Suriyeli sağlık personel sayısı 500'ü aşmıştır. Aktif birimlerin artması ile GSM'lerin GSM'lere başvuru sayıları artmıştır. • İstanbul'da GKAS'nin kaba doğum hızı Türkiye ortalamasından yüksektir. • GSM'lerde bağışıklamanın 2015 sonrası artarak devam ettiği 2020 sonrası plato çizmeye başladığı saptanmıştır. • Bebek izlemlerinin 2015 sonrası arttığı Pandemi sonrası düşüş olduğu saptanmıştır. GSM' de bir bebek yılda kabaca 4-5 kez izlenmektedir. • Psikososyal destek hizmetlerinin 2019 yılından itibaren arttığı görülmektedir. • Geçici Korunanlara Yönelik Sunulan Sağlık Hizmetlerinin; GSM ve GSM'de sunulan üreme sağlığı, bağışıklama, anne çocuk sağlığı ve psikososyal destek hizmetleri ile, • Geçici Korunanların sağlık hizmetlerinden yararlanmasının; Kapsayıcılık, üreme sağlığı, farkındalık, ödenebilirlik, sağlık okur yazarlığı ve erişilebilirlik ile, • Göçmenlere dair sağlık hizmeti organizasyonun; Göçmenlere yönelik sunulan sağlık hizmetleri, göçmenlere yönelik sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi, dil bariyeri, göçmen sağlığı merkezleri, psikososyal destek ile ilişkili olduğu saptanmıştır. • GKAS'nin GSM'lerde dil bariyeri açısından rahat ettikleri, çalışanlara olan güvenin yüksek olduğu saptanmıştır. • GKAS'nin sağlık dışı ihtiyaçlarının; Statü, sosyal destek, maddi destek ve eğitim olduğu saptanmıştır. Türkiye'de kayıt altına alınamamış göçmenlerin kayıt işlemlerinin tamamlanması gerekir. Sağlık hizmeti alanlar açısından dil bariyeri devam etmektedir. GKAS uzun süre ülkede kalacaksa en azından sağlık sorunlarını anlatacak kadar Türkçe öğrenmeleri için çaba gösterilmeli ve uyum konusunda çalışmalar yapılmalıdır. GKAS'de okur yazarlık oranının düşük olduğu belirtilmiştir. Sağlık hizmeti alanlar açısından farkındalık, sağlık okur yazarlığı, üreme sağlığına yönelik eğitimlere ihtiyaç vardır. Özellikle erkeklerde üreme sağlığına dair farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar yapılmalıdır. Sağlık hizmetine erişim, kanser tarama, anne-çocuk, kronik hastalık izlemi gibi konularda ilerleme kaydetmek için GSM'lerin GKAS'ye ulaşılabilmesine yönelik çalışmalar yapılmalıdır. Mevcut muayene bilgi yönetim sistemi (MBYS) GSM'de kayıt, takip, entegrasyon açısından tüm ihtiyaçları karşılamamaktadır bu sebeple uygun yazılım düzenlemeleri yapılmalı ve entegrasyon sağlanmalıdır. Gelecekte olası göç dalgalarında müdahale kapasitesinin artırılması için GSM'lerin kamu binalarında planlanmasına yönelik yeni çalışmalar ve sağlık politikası açısından mevcut gerçeklere göre diğer alanlardaki politika yapıcılar tarafından desteklenen Göç Sağlığı Eylem Planı oluşturulmalıdır.

The majority of the immigrant population in Turkey consists of Syrians under Temporary Protection. With the significant number of Syrians under Temporary Protection added to the population after 2013, various arrangements have become necessary in healthcare service organization and provision. Migrant health centers (MHCs) have been activated to overcome the language barrier and reduce the workload in other healthcare units such as family health centers and hospitals. Syrian healthcare professionals have also been employed in MHCs in Turkey. The knowledge, aproach, and act of health care professionals are important factors in the provision of healthcare services. Although there are studies on the behaviors of immigrants in Turkey regarding healthcare services and their hesitations about receiving health services, there is a need for new studies that examine the structure of migrant healthcare service organizations and evaluate the opinions of health care providers. Questions such as what kind of health problems do the temporary protected Syrians have, how they benefit from the existing healthcare services provided for Refugees, what are the situations and ways of finding solutions to their health problems within the system, and what kind of needs there are in the country's migrant healthcare service organization are the questions that need to be answered to evaluate the services. The purpose of this research is to evaluate the processes of immigrants' access to and use of healthcare services, their health status in terms of some basic health indicators, both from official records and from themselves, and to examine the current healthcare organization and immigrant health centers in terms of management science. Istanbul, the city where the majority of temporary protected Syrians reside, is a city with a high representative power due to the higher number of immigrant health centers and Syrian health care professionals compared to other cities. In the quantitative part, data belonging to the Provincial Health Directorate and the Provincial Migration Administration regarding the temporarily protected persons registered in Istanbul was evaluated. Demographic information of the 2015-2023 temporary protected Syrians registered in Istanbul, some services provided in public healthcare facilities for the years 2015-2021 and data belonging to all migrant health centers were turned to account in the health data. The qualitative part of the research was conducted in Provincial/District Health Directorates and Strengthened/Extended Migrant Health Centers and Migrant Health Centers in Istanbul. In-depth individual and focus group interviews were conducted with managers, healthcare service providers, and healthcare service beneficiaries regarding the healthcare services provided to temporary protected Syrians in Istanbul. The access and use processes of migrants to healthcare services, the accessibility of Migrant Health Centers, service capacity, and whether acceptable methods are used were evaluated. In the research, it was determined that the activation process of migrant health centers, whose physical features were planned according to the family health center standards according to the number of registered temporary protected Syrians in Istanbul, was completed in 2018. The number of Syrian healthcare professionals employed in MHCs has exceeded 500. With the increase in active units, the number of applications from MHCs to MHCs has increased. • The crude birth rate of temporary protected Syrians in Istanbul is higher than the Turkish average. • It has been determined that immunization in temporary protected Syrians continued to increase after 2015 and started to plateau after 2020. It has been determined that baby follow-ups increased after 2015 and decreased after the pandemic. A baby is monitored roughly 4–5 times a year in MHC. • It has been observed that psychosocial support services have increased since 2019. • Health Services Provided to Temporary Protected Syrians; Migrant Health Centers and Reproductive Health; Immunization; Maternal and Child Health and Psychosocial Support Services Provided in these centers, • The utilization of healthcare services by Temporary Protected Syrians; inclusiveness, Reproductive Health, Awareness, Affordability, Health Literacy, and accessibility. • The organization of healthcare services for migrants; Healthcare Services Provided to Migrants, Development of Healthcare Services for Migrants, Language Barrier, Migrant Health Centers, Psychosocial Support, • It has been determined that temporary protected Syrians are comfortable in MHCs in terms of language barrier and trust in employees is high. • Non-health needs of temporary protection; It has been determined that there are status, social support, financial support, and education. The registration procedures of immigrants who have not been registered in Turkey should be completed. The language barrier continues for those receiving health services. If temporary protected Syrians are going to stay in the country for a long time, efforts should be made to ensure that they learn Turkish at least enough to explain their health problems, and work should be done on adaptation. It is known that the literacy rate is low in temporary protected Syrians. There is a need for awareness, health literacy, and reproductive health training for those receiving health services. Work should be done to increase awareness of reproductive health, especially among men. To make progress in issues such as access to health services, screening, mother-child, and chronic disease monitoring, studies should be carried out to ensure that MHCs can reach temporary protected refugees. The current healthcare information management system does not meet all the needs in terms of registration, monitoring, and integration in MHC; therefore, appropriate software arrangements should be made and integration should be ensured. To increase the intervention capacity in possible migration waves in the future, new studies should be carried out to plan MHCs in public buildings, and a Migration Health Action Plan supported by policymakers in other areas should be created according to the current realities in terms of health policy.